Materiais para a PAU: Grego II (1. Xenofonte)

 

Meu bo alumnado de Grego II,

Como no caso de Latín II, esta é a primeira entrega dos materiais que son de interese para a Proba de Acceso á Universidade (PAU). Nela móstrase a selección de textos de Xenofonte que preparou o Grupo de Traballo de Grego. A seguir, veremos unha breve introdución ao autor e a unha das súas obras, Anábase (Ἀνάϐασις), da que proceden os textos seleccionados. 

 Xenofonte: a unidade de vida e obra

Nacido en Atenas no 430 a.C., nunha familia acomodada, Xenofonte creceu nunha cidade envolta na cruenta Guerra do Peloponeso. A súa formación reflectiu o ideal ateniense da época, combinando filosofía con preparación militar, pero o seu camiño diverxería notablemente do dos intelectuais da súa xeración. A súa relación con Sócrates, de quen foi discípulo, marcou o seu pensamento, aínda que nun sentido máis práctico que o de Platón. Mentres este último idealizaba o Sócrates dialéctico, Xenofonte presentouno na súa Apoloxía de Sócrates (Ἀπολογία Σωκράτους) como un pensador pragmático, preocupado pola ética aplicada á vida cotiá e á política, como se aprecia nos seus Memorabilia (Ἀπομνημονευμάτων).

A vida de Xenofonte deu un xiro decisivo cando en 401 a.C. se uniu como mercenario á expedición grega en apoio de Ciro o Novo contra o seu irmán Artaxerxes II. Esta aventura serviulle de base para a Anábase, a obra á que pertencen os textos a traducir, constitúe un testemuño histórico excepcional. Narra como 10.000 mercenarios gregos, entre eles o propio Xenofonte, penetraron profundamente en territorio persa para apoiar a Ciro na súa rebelión contra seu irmán Artaxerxes II. Tras a morte de Ciro en Cunaxa e o asasinato dos seus xenerais, os gregos víronse abandonados no medio dun imperio hostil. A obra describe con detalle a súa épica retirada a través de 1.500 km de territorio inimigo até alcanzar o mar ("θάλαττα, θάλαττα", berrará o exército como veremos nun dos textos). Máis que un simple relato militar, a Anábase ofrece unha profunda reflexión sobre o liderado (o propio Xenofonte asumiría un papel destacado), a organización loxística e a psicoloxía do soldado.

Pero Xenofonte non foi só o cronista desta fazaña. As súas Helénicas (Ἑλληνικῶν) continúan precisamente onde Tucídides interrompeu a súa historia da Guerra do Peloponeso, cubrindo os turbulentos anos do 411 ao 362 a.C. Aínda que carecen da profundidade analítica de Tucídides, proporcionan un testemuño inestimable da loita pola hexemonía entre Esparta, Tebas e Atenas. 

 A Ciropedia (Κύρου Παιδείας), pola súa banda, é unha obra singular que mestura historia, novela pedagóxica e tratado político. A través do relato da vida de Ciro o Grande, Xenofonte explón os seus ideais sobre o bo goberno, a educación do gobernante e a arte militar. Esta obra, considerada precursora do xénero de "espello de príncipes", revela a admiración de Xenofonte polo modelo persa de monarquía, unha postura pouco habitual entre os gregos do seu tempo.

Lingua e estilo 

Lingüisticamente, o seu grego ático,  cunha sintaxe máis simple que a de Tucídides ou Platón, fai das súas obras textos particularmente adecuados para o estudo da lingua clásica.

O seu estilo literario, caracterizado pola claridade e a ausencia de artificio, contrasta coa complexidade retórica de outros autores da época. Esta calidade, xunto coa súa versatilidade temática -que abrangue desde a historia até a filosofía práctica, pasando por tratados técnicos- converte a Xenofonte nunha figura única no panorama literario grego. 

Para concluír, cómpre dicir que os escritos de Xenofonte ofrécennos unha ventá privilexiada a un período crucial da historia grega, narrado por un home que soubo combinar como poucos a experiencia práctica coa reflexión intelectual. A súa obra permanece como testemuño dunha época de transición entre o esplendor ateniense e o ascenso macedonio que cambiaría para sempre o mundo grego.